Bạn muốn làm giá đỗ để ăn. Bạn sẽ tuyển một người có IQ 300, hay một bác nông dân đã làm giá đỗ suốt 30 năm?
Tôi đoán phần lớn chúng ta sẽ chọn bác nông dân. Không phải vì bác học cao hơn. Mà vì bác đã làm việc đó đủ lâu để hiểu từng chi tiết nhỏ mà người ngoài nhìn vào không thấy.
Giá phải ngâm bao lâu. Nhiệt độ nào thì hạt dễ hỏng. Ngày nào trời trở gió thì phải che kiểu gì. Mẻ nào nhìn qua là biết có vấn đề từ bên trong.
Đó không còn là kiến thức. Đó là trải nghiệm đã đi qua rất nhiều lần đúng sai.
AI đang rất thông minh
Câu chuyện AI bây giờ cũng vậy. Khả năng đọc, viết, phân tích, tổng hợp của nó đã tiệm cận, thậm chí vượt nhiều người rất thông minh trong một số tác vụ.
Nếu chỉ đo bằng benchmark, có khi AI đã thắng từ lâu. Nhưng công việc ngoài đời không chạy bằng benchmark. Công việc ngoài đời chạy bằng kết quả. Và kết quả thì không chỉ cần thông minh. Nó cần va chạm.
Thứ AI còn thiếu
AI thiếu một thứ rất quan trọng: kinh nghiệm và trải nghiệm.
- Nó có thể biết 1.000 cách viết một bản kế hoạch. Nhưng nó chưa từng ngồi trong một cuộc họp mà cả team im lặng vì founder vừa nói một câu sai thời điểm.
- Nó có thể biết lý thuyết về chăm sóc khách hàng. Nhưng nó chưa từng nghe giọng một khách VIP đang mất kiên nhẫn ở đầu dây bên kia.
- Nó có thể viết quy trình tuyển dụng rất đẹp. Nhưng nó chưa từng tuyển sai một key person rồi mất sáu tháng để sửa hậu quả.
Biết là một chuyện. Từng sống qua nó là chuyện khác.
AI có san lấp được không?
Có và không.
Có, vì AI hoàn toàn có thể học rất nhanh từ dữ liệu, phản hồi, lịch sử vận hành. Nếu được feed đúng tài liệu, đúng ngữ cảnh, đúng feedback loop, nó tiến bộ rất nhanh.
Không, nếu chúng ta chỉ ném cho nó một đống thông tin lộn xộn rồi kỳ vọng nó tự thành chuyên gia thực chiến. AI không tự đẻ ra trải nghiệm thật. Rác vào thì rác ra.
Đòn bẩy thật sự nằm ở đâu?
Đòn bẩy không nằm ở việc tìm thêm một AI thông minh hơn. Đòn bẩy nằm ở việc lấy chất xám của những "bác nông dân" trong doanh nghiệp đưa vào quy trình.
Tức là lấy kinh nghiệm của người đã làm 10, 20, 30 năm… viết lại thành cách làm đủ rõ để một "người IQ 300" có thể học và thực thi.
- Không phải thay con người bằng AI.
- Mà là nhân bản kinh nghiệm của con người bằng AI.
- Người nhiều trải nghiệm tạo quy trình. AI đọc – học – chạy quy trình.
- Con người giữ phần judgement. AI xử lý phần lặp lại.
Khi hai thứ đó gắn vào nhau, năng suất không tăng 10%. Nó nhảy sang một mặt bằng khác.
Bắt đầu từ đâu?
Nếu hôm nay tôi phải triển khai AI cho một team, tôi sẽ không bắt đầu bằng câu hỏi "dùng tool nào". Tôi sẽ bắt đầu bằng 3 câu hỏi:
- Ai là người làm việc này giỏi nhất hiện tại? Không cần chức danh cao. Chỉ cần người thật sự tạo ra kết quả ổn định.
- Họ đang nhìn thấy điều gì mà người mới không nhìn thấy? Đây là phần vàng, thường không nằm trong SOP cũ.
- Làm sao biến phần đó thành checklist, rule, ví dụ, decision tree để AI học theo?
Khi trả lời được 3 câu này, lúc đó mới nói tới prompt, automation, agent hay workflow.
Cuối cùng
AI sẽ ngày càng thông minh hơn. Chuyện đó gần như chắc chắn. Nhưng trong giai đoạn này, lợi thế không thuộc về người có AI mạnh nhất. Lợi thế thuộc về người biết cách lấy kinh nghiệm đời thực của team mình và biến nó thành hệ thống để AI thực thi.
Không phải IQ 300 thắng. Mà là người biết đứng cạnh bác nông dân 30 năm và hỏi đúng câu hỏi.
Bạn muốn áp dụng cho doanh nghiệp của mình?
GoTechz đồng hành cùng bạn từ tư duy đến triển khai — đặt lịch tư vấn miễn phí ngay.